Димаш Давлетов

26 жастағы С.Ж. Асфендияров ат. Қазақ ұлттық медицина университеті түлегі Димаш Давлетов Shakhmardan Yessenov Foundation қорының бірден екі бағдарламасының жеңімпазы: ғылыми тағылымдамалар және Yessenov Data Lab (YDL). 2024 жылы ол деректерді талдаушыларға арналған жазғы мектепте қарқынды оқудан өтті, ал 2026 жылдың жазында әлемдегі ең үздік зертханалардың бірінде ғылыми тағылымдамадан өтетін болады. Оған Shakhmardan Yessenov Foundation ұйымдастырған байқауларда екі рет жеңіске жетуге не көмектесті? Ең бастысы – бұл жеңістер оған не үшін қажет?

Медицинаны қалай таңдадым
11-сыныпта ата-анам маған терең білім алуға кеңес берді, өйткені мұндай білім кез келген салада пайдалы болуы мүмкін. Ол кезде ғылыммен де айналыса бастаған едім. Соның нәтижесінде медицина саласын таңдадым. Дәрігер болып жұмыс істейтін әкем мені бұл шешімнен айнытуға тырысқан еді. Алайда соған қарамастан… Қызығы, медицинаға деген шынайы қызығушылығым тек үшінші курстан кейін айқын байқала бастады. Дәл сол кезде ғана мені бұл саланың шынымен қызықтыратынын түсіне бастадым.

Медицина және деректер аналитикасы…
Интернатураны аяқтаған кезде менде медицина саласы бойынша едәуір білім қоры жиналған еді: медициналық лицензиялық емтихан — USMLE тапсырдым және АҚШ-та бірнеше тағылымдамадан өттім. Алайда ғылыммен шындап әрі терең айналысу үшін бұл жеткіліксіз екенін сезіндім. Дәл сол уақытта Shakhmardan Yessenov Foundation қорында Yessenov Data Lab (YDL) бағдарламасы бар екенін білдім. Бұл бағдарлама мен үшін жетіспей тұрған маңызды буынға, үлкен ғылымға бастайтын көпірге айналды. Өйткені ол маған мүлде жаңа әрі өте перспективалы бағыттарды – деректер аналитикасы мен машиналық оқытуды ашты. Нейроимпланттар саласында жұмыс істегім келетінін анық түсіндім. Сондықтан осы бағытта дамығым келсе, Shakhmardan Yessenov Foundation ұсынатын деректер аналитиктеріне арналған жазғы мектептен өтуім керек екенін түсіндім.

Жеңіске жетуге не көмектесті?
Yessenov Data Lab және ғылыми тағылымдамалар бағдарламасына құжат тапсырғанда, менде жақсы дайындық базасы бар еді: жоғары GPA, ғылыми жарияланымдар және басқа да жетістіктер. Бірақ, менің ойымша, шешуші фактор – нейроғылым саласындағы жоспарларым болды. Олар туралы конкурстық эсседе жаздым, ал сұхбат кезінде сол ойларымды жаңа мәліметтермен толықтырып отырдым. Байқау барысында шынайы болудан қорықпау және өз амбицияларыңды батыл түрде айту өте маңызды. Себебі олар сіз туралы ең жақсы ақпарат береді. Практикалық кезеңдерге  барынша жауапкершілікпен қарадым: тапсырмаларды алған сәттен бастап бірден талдай бастадым. Сонымен қатар YouTube платформасында көптеген бейнелерді қарадым, онда код жазуға байланысты ұқсас кейстер мен мысалдар бар еді.

YDL бағдарламасында қалай табысты оқуға болады?
Yessenov Data Lab бағдарламасында оқып жүрген кезде біздің топта медицина саласынан келген, бағдарламалау бойынша мүлде тәжірибесі жоқ небәрі екі адам ғана болды. Курстастарымнан қалып қоймау үшін көп еңбектенуге тура келді. Өз бетімше білім алуға үйренгенмін, сондықтан YouTube платформасында көптеген сабақтар қарап, басқа адамдар жазған кодтарды талдап, оларды қайталап жазып отырдым. Материалды тереңірек түсіну үшін жасанды интеллект құралдарын да белсенді қолдандым. Әрине, топтағы достарымның, ассистенттердің және оқытушылардың қолдауы да үлкен көмек болды. Қажет кезде көмек сұрау – бұл қалыпты нәрсе.

Жазғы мектеп маған не берді?
Yessenov Data Lab интенсиві мықты негіз қалап, негізгі концепцияларды – нені, қайда және қалай қолдану керектігін түсінуге көмектесті. Бүгінде Python тілін күн сайын қолданамын. Таза машиналық оқытуға қатысты жобалар жиі кездесе бермейді. Көбінесе клиникалық және эпидемиологиялық деректерді алдын ала өңдеумен және олардың статистикалық талдауымен айналысамын. Бос уақытымда өз қызығушылығым үшін Kaggle платформасындағы EEG-датасеттерімен жұмыс істеймін, бұл өзімді кәсіби формада ұстауға көмектеседі.

Неліктен ғылыми тағылымдамаға өтінім бердім?
Бұл – Shakhmardan Yessenov Foundation қорымен қалыптасқан ынтымақтастығымыздың заңды жалғасы. Yessenov Data Lab бағдарламасында машиналық оқытуды меңгеріп, сол жерде алған басқа да білімімді тәжірибеде қолдана бастағаннан кейін ғалым ретінде айтарлықтай өстім және тағы он шақты ғылыми мақала жарияладым. Қазір кәсіби дамуымның жаңа кезеңіне өттім. Сондықтан маған нейрокомпьютерлік интерфейстермен (brain–computer interface, BCI) айналысатын халықаралық ғылыми топтармен тәжірибелік дағдылар мен кәсіби байланыстар аса қажет. Дәл осы бағыт қазір мені ерекше қызықтырады.

Тағылымдамадан күтерім
Бұл тағылымдамадан күтерім көп. Ми белсенділігінің деректерін өңдеу дағдыларын меңгеруді жоспарлап отырмын. Сондай-ақ эксперименттердің өзін жүргізуді үйренгім келеді. Мұндай пациенттермен жұмыс істеу өте ерекше, олардың әрқайсысы жеке тәсілді қажет етеді. Сонымен бірге зерттеу барысында ғылыми гипотезаларды қалыптастыруды үйренемін деп үміттенемін. Бірақ ең маңыздысы болашақта бірлесіп жұмыс істеу үшін профессорлармен ұзақ мерзімді кәсіби байланыстар орнату. Бұл – нетворкинг, және дәл осы сияқты байланыстар Қазақстанда осындай зерттеулерді жүргізуге мүмкіндік беруі мүмкін.

Ғылымнан бөлек?
Бос уақытымда ғылыми мақалалар оқығанды жақсы көремін. Кітап не мақала оқып отырып уақытты жайлы өткізе аламын. Бұл мен үшін жұмыстың немесе оқудың жалғасы емес, керісінше демалыс. Сонымен қатар спортпен айналысуға және хайкингке уақыт табамын – бұл әрі маңызды, әрі маған үлкен ләззат сыйлайды. Тағы бір отбасылық, маусымдық хоббиіміз бар – бақшада жұмыс істеу. Әсіресе жүзім күтімімен айналысқанды ұнатамын, өйткені ол күнделікті ұқыпты күтімді талап етеді.

Жоспарлар
Қазіргі уақытта С.Ж. Асфендияров ат. Қазақ ұлттық медицина университеті университетінде ғылыми қызметкер болып жұмыс істеймін. Алдағы бірнеше жылда Brain–Computer Interface (BCI) саласында дамуды жоспарлап отырмын. Докторантураға түсіп, одан кейін тағы бір резидентурадан өткім келеді. Сондықтан алдағы кемінде 12–13 жылымды білім алуға арнайтын сияқтымын. Бірақ сіздер де білесіздер, медициналық білім ол өмір бойы жалғасатын жол.

P.S. Бұл материал әзірленіп жатқан кезде Димаштың тағылымдамадан өтетін орны белгілі болды, ол University of Chicago жанындағы Sensorimotor Bionics Group зертханасын таңдаған. Биыл күзде өз грантын жүзеге асыру үшін Америка Құрама Штаттарына аттанады. Yessenov Foundation ғылыми тағылымдамалар бағдарламасының жеңімпазының өзі айтқандай, ол имплантацияланатын «ми–компьютер» интерфейсі (BCI) бойынша клиникалық сынақтарға қатысушылардың моторлық қыртысындағы белсенділік арқылы қозғалыстардың нейрондық көрінісінің ұзақмерзімді тұрақтылығын тереңірек түсінуге бағытталған зерттеумен айналыспақ.