Стипендиаты 2013 г.

Стипедниаты 2013 года, студенты Казахского Национального Университета им. К.Сатпаева:
1. Берик Оспанов

2. Анар Сеитова

 

Берик Оспанов: Геология – болашақтың ғылымы

Геология — Жер туралы ғылым (грекше “гео” — жер, “логос” —ғылым). Жер планетасы ғарыш әлемінде белгілі бір орнымен анықталатын, өзіндік физикалық және химиялық қасиеттерінің ерекшеліктерімен сипатталатын, әр уақытта дамып, өзгеріп отыратын күрделі дене.

Геология — жер қыртысының құрамы мен құрылысын және оның терең қойнауында жүріп жатқан эндогендік процестердің өзіндік ерекшеліктерін зерттей отырып, жердің өткен тарихын қалпына келтіру (реконструкция) арқылы, оның даму заңдылықтарын анықтайды Қысқаша айтқанда, геология жердің жаратылысын, құрылысын, құрамын және оның эволюциялық дамуын зерттейді. Сонымен қатар, ол жер қойнауында кездесетін алуан түрлі пайдалы қазбалардың құралу және орналасу заңдылықтарын да анықтайды. Бірақ, жердің ішкі терең қабаттарын зерттеу әдістерінің бүгінгі күн тұрғысынан жеткіліксіздігі мен жетілмегендігін ескерсек, әзірше геология жердің ең жоғарғы (беткі) қабаттарын (жер қыртысын) эерттеумен ғана шектеліп келеді деуге болады.

 Геологтардың өз әлемі, тазалыққа не­гіз­­дел­ген өз ұстаным-ережелері бар. Олар үшін ең үлкен сыйлық – Жер-ананың қой­ны­нан олжа табу. Жердің тарихын, қатпар-қабатын, өлкенің ауа райын, орналасу дең­гейін, сейсмологиялық жағдайын жақсы се­зініп, сараптама жасай білетіндер ғана шы­найы жетістікке жетеді. Түзде жүріп, түрлі қиын­шылықтарға тап болады. Соның бә­ріне шыдаған адам геолог атанады.

Еліміздің ұлан-байтақ даласының қай өңірі болсын қойнауы құт қазынаға тұнып тұрғаны төрткүл дүниеге әбден мәлім. Халқымыздың ырысына жаратылған ен байлықты кәдеге жарату үшін орасан күш-жігер жұмсалып, маңдайдан моншақтап тер төгіледі. Мұндайда әуеліден көз алдымызға қыр төсін шарлап, кен барлап, жеті қат жер астына құлақ түріп, қатпарына үңіліп жүрген геологтар қауымының ересен еңбегі келеді.

Қазақстанның жері кең. Әлгі айтады ғой, жердің 1 метр қабатын алып тастаса,  бүкіл Менделеевтің таблицасы көз алдыңда тұрады.   Я, еліміздің жер асты байлығының болжамдық қорының құны 9 триллион  600 млн АҚШ доллары деп есептелінген. Бұл байлықтарды игеру бізге,геологтарға асыл мақсат болуы тиіс.

Қазақстанның геологиялық жағдайына бір көз жүгіртіп көрсек. Шыныда да, бүгінде қазақстандық геологтар өздері қол жеткізген жетістіктерін сенімді түрде мақтан ете алады. Тәуелсіздік жылдарында олардың ел экономикасының дамуына қосқан үлестері де зор. Осы уақыт ішінде елімізде 123 пайдалы қазбалы кен орындарының қорларына тұңғыш рет барлау жасалып, мемлекет есебіне қойылды. Олардың ішінде 50-ге жуығы кешендік нысан, 40-тан астам алтын шығатын, 30 темір-марганецті кен орындар, 1 уран, 1 хром өндіретін, сондай-ақ 103 көмірсутегі шикізаты шығатын орындар бар. Васильков, Секисов, Варваринское және басқа кен орындарының барланған қорларының негізінде оннан астам заманауи таукен-металлургия өндіріс орындары іске қосылды. Мұнайгаз саласында Қашаған, Қайран, Қаламқас-теңіз, Ақтоты, Хазар сияқты кен орындары ашылды.
Бүгінгі таңда біздің республикамыз әлемдік минералдық-шикізаттық кешендер саны жағынан және негізгі пайдалы қазбалар қоры жөнінен әлем елдерінің алғашқы ондығына кіреді. Менделеев кестесінің толыққа жуығын қамтитын Қазақстанның минералдық-шикізаттық қоры еліміздің ішкі жалпы өнімінің (ІЖӨ) 70 пайызын құрайды. Мұндай игілік, әрине, Қазақстанның бәсекеге қабылетті 50 елдің қатарына енуіне зор ықпал ететіндігі сөзсіз.        Елбасымыз атап айтқанындый: «Бүгін біз алдымызға қойған әлемнің бәсекеге қабылетті 50 елінің қатарына кіру мақсатымызға сенімді қадам басып келеміз. Бірқатар көрсеткіштер бойынша, мәселен, халықаралық қорлардың деңгейі бойынша біз алғашқы елулікке қосылып та үлгердік». 

Ел экономикасының қараштап өрге басуына оның түрлі табиғи пайдалы қазбаларға толы қазыналы қойнауының да аса зор ықпалы болғандығы ақиқат. Соңғы он бес жыл ішінде республика бойынша негізгі пайдалы қазбалар қоры айтарлықтай өсіп, 761,6 тонна алтын, 5,2 млн. тонна мыс, 0,6 млн. тонна қорғасын, 1,9 млн. тонна мырыш, 90,2 мың тонна уран, 40,3 млн. тонна марганец рудалары, 1634 млн. тонна темір рудалары, 1839,7 млн.тонна мұнай, 126585,2 млн. текше метр газ өндірілді. Мұнымен қоса, жер қойнауын игеруге жасалған қолайлы жағдайлар 1996-2010 жылдар аралығында ел экономикасына 170 млрд. доллар инвестиция тартып, 80 млрд. доллар салық төлемдерінің қазынаға құйылуына ықпал етті. Кейінгі уақыттарда геология саласында жер бедерін ғарыштан зерттеу әдісі үлкен маңызға ие болып келеді. Қазірдің өзінде алтын, бірқатар сирек металлдар қорын ғарыштан анықтауға арналған тиімді әдістер әзірленіген. Сондай-ақ, Қазақстан және Ресей патенттерімен заңдастырылған кен көздерін ашуға қолданылатын әлемде теңдесі жоқ бұрғылау, қазу техникаларының да қатары бүгінде толыға түскен.

Отандық геологиялық қызмет саласы бүгінде ТМД елдерінің геологиялық қызметтерімен ықпалдастыққа барып, бірлескен зерттеу жұмыстарын жүргізуге белсенді түрде атсалысуда. Осы мақсатта 1997 жылы құрылған ТМД елдерінің жер қойнауларын барлау, пайдалану және қорғау жөніндегі үкіметаралық кеңестің қызметі бүгінде өз жемісін беріп келеді. Аталмыш Кеңестің жұмысы аясында қазақстандық геологиялық сала ТМД елдерімен тығыз байланыс жасап, бірнеше бірлескен жобалардың жүзеге асуына қол жеткізді, бірлескен еңбектер жарық көріп, заң базалары бейімдендіріле түсті.

Сондай-ақ, алыс шетелдердің геологиялық қызметтерімен де белсенді ынтымақтастық жалғасуда. Бүгінде Қырғызстан, Ресей және Қытай мемлекеттерімен шектесетін шекаралық аймақтағы кешендік зерттеу жұмыстары өз мәресіне жеткізілді. Тұңғыш рет ортаазиялық республикалардың, Ресей және Қытай мемлекеттерінің атсалысуымен литологиялық-палеогеографиялық, құрылымдық және геоэкологиялық карталардың атлас жинағы құрастырылды. Атлас құрастыру бойынша қарастырылған жер аумағы 7,5 миллион шаршы шақырымды, оның ішінде 13 ірі мұнайгаз ауданын қамтыды. Осы тәжірибеге сүйене отырып, енді геологиялық мазмұндағы шағын масштабты карталар жинағын жасау ісі қолға алынды. Бұл іске Моңғолия мен Кореяны қосымша қатыстыру жоспарланып отыр. Қазақстан геологтарының осындай ірі жетістіктері Халықаралық геологиялық конгресстің 2004 жылы Италияда өткен және 2008 жылы Норвегияда өткен сессияларында айрықша аталып өтілді.

Ел тәуелсіздігінің 20 жылы ішіндегі Қазақстанның геологиялық қызметінің қол жеткізген жетістіктерін қысқаша осылай баян етуге болады. Дамудың қиын да күрделі жолын артқа тастаған тәуелсіз Қазақстанның геология саласы ұрпақтар сабақтастығын сақтай отырып, бүгінде геологиялық зерттеулерді дербес әрі жоғары дәрежеде атқара алатын республикамыздағы ірі де іргелі салалардың біріне айналды.

Сондықтан да,  кәсіби біліктілігі мен бай тәжірибелерін, қажырлы еңбектері мен зерделі зерттеулерін егемен елінің ертеңіне арнаған қазақстандық геологтарды алда тек зор жетістіктер мен биік белестер күтіп тұр деп сенімді түрде айта аламын.

Қазіргі таңда Қ.И.Сәтбаев атындағы университеттің Геологиялық барлау институтында қаншама жалындаған студенттер білім алуда. Менде Қазақстан геологиясының короліне теңелген  Қаныш атамыздың атындағы білім ұясында оқып жургенімді мақтан тұтамын. Атап айтқанда Геологиялық барлау институтында білімімді шындау үстіндемін. Шахмардан Есенов атындағы шәкіртақы иегерімін.

Бір қызығы бұл мамандыққа оқуға түсіп, бұл қандай мамандық? Мұнда не үйренемін? –дегенде сұрақтар болған әуелде, бірақ уақыт өте келе Геология –қызық әрі ауқымы кең ғылым екенін түсіндім.

Қазіргі таңда осы салада білім алып жүргеніме өкінбеймін, қайта болашақта Геология  саласы бойынша еңбек етсем асқақ арманым бар.

Геология мамандығы арман мен қиялға толы екендігін екінің бірі жақсы біледі. Жыл он екі ай бойы күннің бетінде, желдің өтінде жүру әсілі оңай емес. Дегенмен, нәсіптерін кәсіптерінен тапқан жандар қашанда жігерлі, ізденіске, іздеуге құштар. Өйткені, геологтар кәсіптерін мақтаныш тұтады. Отанымыздың өркендеуіне алдағы уақытта да осылайша күш сала береді.. Сондықтан да Қаныш атамыз, Шахмардан атамыз,Қаратай атамыз сынды мықты маман болғымыз келсе, қажырланып, тынбай еңбек етуіміз керек. Қазіргі таңда ол үшін барлық жағдайлар жасалған, мысалы, жаңа ,заманауи зерттеу орталықтары, халықаралық талаптарға сай сыныптар, жоғары білімді мұғалімдер,  ғылымға зейіні бар студенттер үшін әр түрлі шәкіртақылар. Шынында да қазіргі заман - білімділер заманы. Осыны түсінген әрбір студент тынбай ізденіп, білім алатын болса Қазақстан геологиясының болашағы өте зор деп ойлаймын, әрі сенемін!!!  

 

    Эссе Анар Сеитовой

   В современном мире, где каждый занят своими заботами и не оглядывается на окружающий его мир, мало кто      задумывается  о том как и из чего формировалась окружающая его действительность. А ведь все что нас окружает,  создавалось не один  десяток веков.Каждый из вас встречался с термином, понятием геология, но Лишь часть знает его  точное значение. Задача  данного эссе ознакомить с этим понятием, прежде всего, ну и широко раскрыть тему «геология как  наука будущего».

 

 Геология- с греч. Гео-земля, логос-учение, учение о составе, строении и закономерностях развития Земли. Геология, как  наука прошла большой серьёзный путь в своём развитии. До XVIII века геология являлась отделом минералогии (пассивное  описание минералов и пород), или физической географии. Основной задачей этой науки считалось разъяснение вопроса по  происхождению земли. Геология, как наука в понимании, близком ксовременному, оформилась в конце XVIII века, когда  разрозненный запас геологических сведений был систематизирован в России М. Ломоносовым, в Германии А. Вернером и  другими. Термин «геология» был введен в 1657 г. ученым Эмольтом.

Первые упоминания о геологии можно найти в древних памятниках Месопотамии и Египта (второе-третье тысячелетие до нашей эры). В Китае сохранились рукописи 7-4 тысячелетия до нашей эры, где даны первые описания минералов и горных пород.

С давних пор в каменоломнях и шахтах, а иногда просто на земной поверхности люди находили странные образования, напоминавшие то листья растений, то кости животных, то раковины моллюсков. Эти таинственные формы были похожи на настоящие листья и кости, но откуда глубоко под землей могли появиться останки организмов?

Одни ученые считали, что загадочные ископаемые, так поразительно напоминающие растения и животных, представляют собой окаменевшие «соки земли»; другие полагали, что это результат «игры природы»; третьи выдвигали предположение об их самопроизвольном зарождении. Но примерно в середине XVIII века все эти взгляды уступили место так называемой делювиальной теории, или теории потопа (по-латыни потоп делювий). Согласно этой теории все окаменелости рассматривались как останки животных и растений, погибших во время всемирного потопа.

Именно поэтому, отвечая на многие вопросы о происхождении, составе, строении земли Геология является опорой всего человечества.

Колоссальность этой науки тяжело описать, но достаточно просто представить наш дом, планету Земля и все те ассоциации возникающие у вас в сознании ( голубая сферическая фигура, окруженная плотным слоем атмосферы, далее горы, реки, холмы, степи, вулканы, глубоководные желоба, океаны, минералы, полезные ископаемые, литосфера, астеносфера и т.д ) все это Геология. После того как возможно появилось  чувство, узнать большее или интерес можно преступить к основной части.

Кроме того Геология это совокупность множества наук, разного характера (технические, гуманитарные), но все они отвечают на вопросы где, когда и как.

Геохимия — наука о химическом составе Земли, законах распространенности и распределения в ней химических элементов и их миграции. 

Минералогия — наука о минералах, химических соединениях элементов, образующих основу твердой оболочки Земли. Это одна из наиболее древних наук. Уже к концу каменного века люди знали, умели различать и широко использовали несколько десятков минералов, среди них такие, как кремнезем, минеральные краски, глинистые минералы и др. Как наука минералогия оформилась в начале XIX в,

Кристаллография – наука о кристаллической форме минералов—неразрывно связана с минералогией.

Петрография — наука о состоящих из минералов и других форм вещества горных породах. Она начала обособляться в первой половине XIX в. Вскоре после обособления она разделилась на петрографию осадочных пород, или литологию, — науку о горных породах, образование которых происходило в геологических процессах на поверхности Земли, — и петрографию кристаллических пород, или просто петрографию, — науку, объектом которой стали горные породы, образовавшиеся в геологических процессах внутри Земли.

Геофизика — наука о физических свойствах Земли и веществ, из которых она состоит. Изучение этих свойств в полном объеме стало возможным лишь в XX в., когда появились достаточно точные приборы для регистрации скорости распространения упругих колебаний   (сейсмология), электропроводности (электроразведка), магнитности (магнитометрия), силы тяжести (гравиметрия), теплового потока (термометрия). С помощью методов этой молодой науки стало возможным изучать строение не только приповерхностного слоя Земли, но и значительно более глубоких ее частей.

Инженерная геология — отрасль геологии, изучающая физические свойства горных пород в связи с инженерной деятельностью человека.

Геология полезных ископаемых — раздел геологии, изучающий условия образования и закономерности распространения месторождений полезных ископаемых. Работами многих выдающихся ученых наука о полезных ископаемых в России была поставлена в ряд ведущих геологических наук уже в конце XIX в.

Гидрогеология — древняя наука о подземных водах; их качестве, распространении, передвижениях и местах возможной добычи. Вода — важнейшее полезное ископаемое, жизнь без которого немыслима, и понятен неослабевающий интерес к ней со стороны многих ученых.

Раскрывая тему геология, не могу не затронуть тот факт, что данная наука  известна нам с 18века, и имеет свою немаловажную историю. Исходя из этого, могу сказать, что геология является наукой прошлого, настоящего и будущего.

По различным окаменелостям и внешнему облику Земли или пробам пород мы можем представить, как в прошлом выглядела наша  планета, какой был климат , какие организмы были распространены. На сегодня мы уже знаем что в развитии земли наблюдались несколько периодов, временных рамок, такое разграничение называется геохронологической шкалой. Следуя этой шкале в развитии планеты наблюдаются, эры: Архейская, Протерозойская, Палеозойская, Мезозойская, Кайнозойская.В свою очередь эры делятся на периоды, эпохи, века. Благодаря этой шкале можно проследить появление элементарной единицы живого мира- клетки, после ее эволюции в динозавров, и появление наконец нас (Человечества)-высшей ступени развития.

Если рассматривать как науку настоящего, то и здесь без геологии нельзя. Что сейчас является,одним из приоритетов скажем, для нашего государства –стратегически сырьевые ресурсы. Конечно, немало важно  то что, уровень благосостояния страны определяется по запасам золота в недрах. Что прямым образом связано с Геологией.

По количеству и разнообразию минерально-сырьевых ресурсов Казахстан занимает одно из ведущих мест в мире. На базе разведанных запасов создана мощная нефтегазодобывающая, урановая и угольная промышленности, промышленности по добыче и переработке руд черных, цветных и благородных металлов, различных видов неметаллических полезных ископаемых.

Наиболее благоприятной в республике для полного удовлетворения настоящих и перспективных потребностей является сырьевая база топливно-энергетического комплекса. Государственным балансом полезных ископаемых учтено около 200 месторождений углеводородного сырья, расположенных преимущественно в Прикаспийском нефтегазоносном бассейне. Прогнозные ресурсы углеводородов связаны с 15 осадочными бассейнами, которые при многообразии геологических условий характеризуются широким стратиграфическим диапазоном нефтегазоносности. Урановая и угольная отрасли на несколько десятков лет обеспечены достоверными запасами. Основная часть запасов урана сосредоточена в гидрогенных месторождениях Южного Казахстана, пригодных для отработки способом подземного выщелачивания, в чем и заключается уникальность казахстанской сырьевой базы природного урана. Основные ресурсы углей связаны с пятью крупнейшими угольными бассейнами Центрального и Северного Казахстана, включающими более 300 месторождений и рудопроявлений различного возраста и марочного состава.

В золоторудной отрасли Казахстана добычей занимаются 28 предприятий. Основными производителями золота являются горнорудные предприятия Центрального, Восточного и Северного Казахстана. Половина добываемого золота в республике приходится на колчеданно-полиметаллические месторождения, из которых золото извлекается в качестве попутного компонента. Учтенные государственным балансом запасы собственно золоторудных месторождений составляют 70 %.

На сегодняшний день в подсчете запасов, в  поиске и разведке месторождений, в характеристике пород и т.д, на каждом этапе задействована Геология.

Охарактеризовав  необходимость геологии в прошлом и настоящем, перейдем к будущему.

 

Геология как наука будущего. Чтоб раскрыть, это утверждение нужно ответить на некоторые вопросы. 

- Будет ли необходимость геологии в будущем?

- Какие вопросы эта наука сможет решить, от чего сможет обезопасить?

1)Необходимость геологии в будущем будет наиболее остра, по сравнению с  прошлым и настоящим, т.к многим важно сколько еще сможет просуществовать планета, как в будущем изменится ее облик и самое главное как человечество сможет адаптироваться к ее условиям.

2) интересная теория: Геотектоническая концепция «Тектоника литосферных плит». Согласно концепции ТЛП, литосферный слой Земли расчленен на пятнадцать литосферных  плит: семь из которых крупные, восемь-микроплиты. Считается что, каждая из этих плит дрейфует в латеральном направлении. Скорость перемещения-от нескольких мм до 15-18см.В масштабе Земли, эта цифра ничтожно мала, поэтому этот процесс рассчитан на долгое время. Благодаря этой концепции можно объяснить движение материков, определить движущую силу. Следовательно, самое важное то что, можно просчитать расположение континентов в будущем. По данным многих ученых, и некоторым моим расчетам (т.к писала научную работу на эту тему), континенты соединятся, но к сожалению жизнь будет существовать ближе к экватору, продолжительность дня или ночи будет исчисляться от нескольких месяцев до 1 года. Конечно это все лишь предположения, на основе собственных расчетов.

Геология эта наука, которая открывает занавес, на все то, что было когда то неизвестно и дает возможность хоть краем глаза заглянуть в далекое будущее.

Многие говорят, что геологом нужно родиться: любить наблюдать природу, пешие прогулки, быть любознательным. Но, на самом деле, если б все в жизни складывалось по задуманному сценарию, вокруг царила бы скука и однообразие.

Выбор профессии геолога, произошел в моей жизни по счастливой случайности. Я не хотела, открывать месторождения, и в дальнейшем называть их своим именем, могу сказать большее, технические профессии не рассматривала как работу, которой хочу заниматься.

Но, на сегодняшний день, являясь студенткой 3курса института Нефтегазового дела, кафедры Геологической съемки поиска и разведки  месторождений полезных ископаемых, Казахского Национального Технического Университета имени К.И Сатпаева, могу сказать, точно, что в своем выборе я не ошиблась.

 Так как, за 2 года обучения в университете, мною были написаны следующие научные работы: «Драгоценные камни» научный руководитель  старший преподаватель: СарсембаеваАйгульНагашибаевна, «Формы нахождения золота в рудообразующих минералах золоторудных месторождений», н.р доцент кафедры ГСП и РМПИ: ДусембинаКуляшШарановна, «Основные положения и значение геотектонической концепции Тектоники литосферных плит», н.р доктор геолого- минералогических наук, проффессор, академик Академии минеральных ресурсов Республики Казахстан: Сеитов Насипкали Сеитович.

 Занимала должность HRМенеджера общества Исследователей Геофизиков, принимала участие в жизни университета выезжала в город Астану, для участия в  Республиканском турнире по парламентским дебатам« KazATUOPEN».

На сегодняшний день являюсь обладательницей именной стипендии, утвержденной "Научно-образовательным Фондом ShаkhmardanYessenovFoundation".

На мой взгляд, всего этого можно добиться только в том случае, если заниматься любимым делом.